Елтаңба эскизінен Әнұран нұсқаларына дейін: Рәміздер туралы не білеміз

Мемлекеттік рәміздер – елдің тәуелсіздігін, ұлттық болмысын, бірегейлігін танытатын маңызды нышандар. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы, Елтаңбасы және Әнұраны халқымыздың тарихи тамыры мен рухани байлығын бойына сіңірген. Жыл сайын 4 маусымда еліміз Мемлекеттік рәміздер күнін атап өтеді. Осыған орай BAQ.KZ тілшісі Ұлттық архив директорының орынбасары Тұрсынгүл Құсайыновамен сұқбаттасып, рәміздердің бекітілу тарихы, архивте сақталған құнды материалдар және олардың ұлттық санаға әсері жайлы әңгімелесті.

– Ең алдымен Мемлекеттік рәміздер күнінің тарихи маңызы туралы айтып берсеңіз.

– Мемлекеттік рәміздер күні – Қазақстан тарихындағы маңызды күн. Бұл күн біздің егемендігіміздің, ұлттық бірегейлігіміздің және болашаққа деген сеніміміздің нышаны. Рәміздер – елдің рухын, тарихын, мәдениетін және құндылықтарын бейнелейді. Сондықтан бұл күнді еске алу, рәміздерді құрметтеу – әрбір қазақстандықтың борышы.

  – Қазақстанның мемлекеттік рәміздері қашан және қалай бекітілді?

– Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы, Елтаңбасы және Әнұраны 1992 жылы бекітілді. Әрбір рәмізді жасау үшін арнайы комиссиялар құрылып, халық арасында байқаулар ұйымдастырылды. Ең үздік жобалар таңдалып, Парламенттің қарауына ұсынылды. Халық қалаулыларының шешімімен рәміздердің түпкілікті нұсқалары қабылданды.

– Ұлттық архивте осы рәміздерге байланысты қандай құжаттар сақталған?

– Қазақстан Республикасының Ұлттық архивінде рәміздердің жасалу тарихына қатысты құнды құжаттар сақталған. Олардың ішінде рәміздерді жасау комиссияларының отырыс хаттамалары, байқауға түскен жобалар, авторлардың түсіндірме жазбалары, Парламент депутаттарының пікірлері және рәміздерді бекіту туралы заңдар бар.

Сонымен қатар Жандарбек Мәлібеков — Өзбекстанның еңбек сіңірген сәулетшісі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының авторы 2021 жылдың маусым айында өз құжаттарын Ұлттық архивке тұрақты сақтауға тапсырған болатын. Ол кісінің құжаттарының ішінде конкурсқа ұсынған Елтаңбаның эскиздері мен сипаттамалары бар.

– Мемлекеттік рәміздерді жасау кезінде қандай тарихи деректер немесе архив материалдары пайдаланылды?

– Рәміздерді жасау кезінде қазақ халқының тарихы, мәдениеті, салт-дәстүрлері және географиялық ерекшеліктері ескерілді. Архив материалдарынан көне тулардың, елтаңбалардың және әнұрандардың үлгілері, тарихи тұлғалардың бейнелері және ұлттық ою-өрнектер пайдаланылды.

– Мемлекеттік Ту, Елтаңба және Әнұранға қатысты ең көне немесе ерекше архив құжаттары бар ма?

– Архивте Туға қатысты ең ерекше құжат – оның алғашқы эскиздері. Елтаңба бойынша – авторлардың әрбір элементтің мағынасын түсіндірген жазбалары. Ал Әнұранға қатысты – оның мәтінінің әр түрлі нұсқалары және музыкалық редакциялары сақталған.

– Рәміздерді қабылдау процесі кезінде өткен талқылаулар мен конкурстарға қатысты қандай материалдар бар?

– Рәміздерді қабылдау процесі қызу талқылаулармен және қызықты конкурстармен өтті. Архивте конкурсқа қатысушылардың жұмыстары және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған мақалалар сақталған.

– Архивте рәміздердің алғашқы нұсқалары сақталған ба? Егер болса, олармен танысу мүмкіндігі бар ма?

– Иә, архивте рәміздердің алғашқы нұсқалары сақталған. Олармен танысуға болады, бірақ рұқсат алу қажет. Ол үшін архивке ресми сұраныс жіберу керек.

– Мемлекеттік рәміздердің ұлттық бірегейлікті қалыптастырудағы рөлі туралы не айта аласыз?

– Мемлекеттік рәміздер – ұлттық бірегейліктің негізгі элементтерінің бірі. Олар бізді біріктіреді, ортақ тарихымызды еске түсіреді және болашаққа деген сенімімізді нығайтады. Рәміздер арқылы біз өзімізді әлемге танытамыз және Қазақстанның атын асқақтатамыз.

– Сіздің ойыңызша, қазіргі жастар мемлекеттік рәміздердің маңызын қаншалықты түсінеді?

– Қазіргі жастар мемлекеттік рәміздердің маңызын біртіндеп түсініп келеді. Әрине, әлі де жұмыс істеу керек, бірақ оң өзгерістер бар. Жастардың арасында патриоттық сезім күшейіп, өз еліне деген сүйіспеншілігі артып келеді. Атап айта кетсек, әлеуметтік желілерде бүлдіршіндеріміз Әнұранды жатқа айтуынан, оған деген құрметін, патриоттық сезімдері жоғары екенін көріп жүрміз.

– Архив қызметі осы бағытта (рәміздерге құрмет, тарихи таным) қандай ағартушылық жұмыстар атқарып жүр?

– Архив қызметі мемлекеттік рәміздерге құрмет көрсету және тарихи танымды арттыру мақсатында түрлі ағартушылық жұмыстар жүргізеді. Олардың ішінде көрмелер ұйымдастыру, дәрістер оқу, дөңгелек үстелдер өткізу, кітаптар мен мақалалар жариялау және әлеуметтік желілерде ақпарат тарату.

– Мемлекеттік рәміздерге қатысты архив материалдары қаншалықты цифрландырылған? Азаматтар бұл құжаттармен қалай таныса алады? Ашық платформалар бар ма?

– Мемлекеттік рәміздерге қатысты архив материалдарын цифрландыру жұмыстары қарқынды түрде жүргізіліп жатыр. Қазіргі таңда құжаттардың бір бөлігі цифрлық форматқа көшірілді және олармен Ұлттық архивтің арнайы парақшасы арқылы танысуға болады.

Азаматтар мемлекеттік рәміздерге қатысты құжаттармен архивтің оқу залында және Ұлттық архивтің арнайы парақшасынан таныса алады. Архивтің ресми сайтында цифрлық құжаттардың электрондық каталогы бар. Сондай-ақ кейбір құжаттарды басқа да ашық платформаларда көруге болады.

– Архив саласында бірқатар жұмыс атқарылып жатқанын көрдім. Сізге осы қызықты әңгіме үшін алғыс айтамын. Мемлекеттік рәміздер күні құтты болсын!

– Сіздерге де рақмет! Мереке құтты болсын! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын!